Lesson 18

outside teaching : บทเรียนนอกตำรา / โดย…โรงน้ำชา (20/9/2552)
Lesson 18 : Guerrillero Heroico

     ถ้าคิดถึงภาพบุคคลที่กลายมาเป็นภาพแห่งประวัติศาสตร์
ภาพที่เป็นสัญลักษณ์แห่งยุคสมัย ภาพที่คนทั้งโลกรู้จักและ
จำได้ติดตาไม่ว่าจะถูกนำพาไปห้อย แขวน ปิด ติด หรือตั้งไว้ที่ไหน
เราจะคิดถึงภาพของใครได้บ้าง
     ถ้าคิดอย่างเร็วๆ ภาพที่โพล่งผุดขึ้นมาก่อนใครน่าจะเป็น…
โมนาลิซา!
     โมนาลิซา หญิงสาวนัยน์ตาเศร้าเจ้าของรอยยิ้มพิศวง
ที่โปรยมาให้ทั้งโลกหลงใหลมีใครเป็นต้นแบบยังเป็นปริศนา
รู้เพียงแค่ว่าภาพวาดแสนวิจิตรที่ลิขิตขีดเขียนโดยมือของ
ลีโอนาร์โด ดาวินชี ภาพนี้เป็นที่รู้จักและจดจำมากที่สุดหากพูดถึง
งานทั้งหมดของศิลปินอิตาลีผู้นี้
     อีกภาพที่โคตรดังและทั้งโลกจำได้ติดตาน่าจะเป็นภาพของ
ลูกผู้ชายหน้าเข้ม เคราดำผมยาวประบ่า คนนี้…
     “เช เกวารา”

Che Cropped
     สำหรับใครที่ได้อ่านผ่านตาบทเรียนนอกตำราบทที่ 17 มาแล้ว
นี่ไม่ใช่ “เดจาวู” ครับ
     อย่าเพิ่งคิดว่า…
     “ไอ้โรงน้ำชามันจะเอาเรื่องเก่าของบทที่ 17 มาเขียนอีกทำไมฟะ”
     ให้คิดซะว่า…
     “แต่เอาเหอะ ยังไงกูก็จะอ่านๆ แม่งจนจบแหละ เพราะกูดัน
หลวมตัวไปเกลือกกลั้วอ่านงานเขียนถ่อยๆ ของมันมาตลอด
ต่อจากนี้ก็คงต้องตามอ่านเรื่องขี้โม้ๆ ของมันตลอดไปแหละ
สู้ต่อไปนะไอ้โรงน้ำชา อย่าท้อถอยถึงจะเขียนไม่ค่อยได้เรื่อง
โอเค มา กูจะอ่านต่อแล้วหละ”
     เอ่อ…ถ้าคิดอย่างนั้นจริงๆ ก็…กราบขอบพระคุณมากครับ
(เสียงสั่นเครือ น้ำตารินรื้นขึ้นมาคลอเบ้าด้วยความตื้นตัน
เข่าอ่อนทิ้งร่างลงนั่งพับเพียบ สองมือพนมก้มกราบด้วยความ
ซาบซึ้ง)
     แต่ยังไงก็ยังยืนยันว่าบทนี้เป็นบทเรียนใหม่…จริงๆ นะ
(ปาดหยดน้ำตา ชูกำปั้นขึ้นมา แล้วเชิดหน้าอย่างทรนง!)
     ผมเชื่อว่าหลายคนคุ้นหน้าติดตาลูกผู้ชายหน้าเข้ม
เคราดำผมยาวประบ่าคนนี้แน่ๆ จากแหล่งต่างๆ ที่หน้าของเขา
ประทับอยู่
     นี่อาจเป็นใบหน้าของเชที่คนทั้งโลกจำได้มากที่สุด คมเข้ม เคราครึ้ม
ผมยาวหยักยุ่งเหยิง สวมหมวกเบเร่ต์ติดดาวแดงเด่นหราอยู่ด้านหน้า
สายตามาดมุ่งพุ่งเพ่งไปไกลราวเล็งเร้าสู่เป้าหมายที่ยังรอเขาเข้าไปไขว่คว้า
     และนี่อาจเป็นภาพที่ทำให้คนทั่วไปรู้จัก เช เกวารา
     นอกจากภาพเชที่โด่งดังมากที่สุด ถูกพิมพ์ซ้ำมากที่สุด และคนจดจำได้
มากที่สุดในโลกจะสอนผมในบทที่แล้วว่าอย่าชื่นชมหรือข่มหยามอะไรบางอย่าง
เพียงเพราะภาพลักษณ์ที่ฉาบเคลือบโดยปราศจากการซึมซับซาบซึ้งถึง “แกน”
หรือ “จิตวิญญาณ” ที่แท้จริงของสิ่งที่เราชื่นชมยึดถือ แล้ว
     ภาพเท่ๆ ของเชภาพเดียวกันนี้ ยังสอนผมอีกว่า…
     …
     Alberto Korda เป็นช่างภาพประจำตัวของประธานาธิบดี Fidel Castro
ในยุคที่ Castro เป็นผู้นำรัฐบาลใหม่แห่งคิวบา หน้าที่ของ Korda ผู้ศรัทธา
คอมมิวนิสต์มาชั่วชีวิตและเป็นแนวร่วมกองกำลังปฏิวัติคิวบาจึงเป็นการ
พกกล้องคู่ใจเก็บภาพคนสำคัญและเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ในคิวบา
     วันที่ 5 มีนาคม 1960 ประธานาธิบดี Fidel Castro จัดพิธีไว้อาลัย
อย่างยิ่งใหญ่เพื่อให้เกียรติแก่ชาวคิวบานับร้อยที่เสียชีวิตจาก
เหตุการณ์ระเบิด La Coubre (La Coubre explosion) ที่เพิ่งเขย่าขวัญ
ชาวคิวบาภายใต้การปกครองของรัฐบาลใหม่ไปเมื่อวันที่ 4 มีนาคม 1960
เวลา 15.10 น.
     ช่วงหนึ่งในพิธี ประธานาธิบดี Fidel Castro ขึ้นเวทีกล่าวสุนทรพจน์
สรรเสริญและไว้อาลัยให้ผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ระเบิดที่ยังเป็นปริศนา
(ว่าอาจจะเป็นฝีมือของ CIA) ท่ามกลางผู้ร่วมงานกว่าพันคน
เสี้ยววินาทีใดวินาทีหนึ่งที่เวลา 11.20 น. เช เกวารา ซึ่งขณะนั้น
อายุ 31 ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม
ในรัฐบาลใหม่ของ Castro ปรากฏกายเข้ามาในมุมที่ Korda สามารถ
มองเห็นได้อย่างถนัดชัดเจนจากระยะ 25-30 ฟุต
     เพียงเสี้ยววินาทีนั้น Alberto Korda เหนี่ยวนิ้วสับชัตเตอร์กล้อง Leica M2
เปิดรูรับแสงให้แสงนำภาพที่ต้องการสาดสวนนัยน์ตาเข้ามาในเลนส์ 90 มม.
ปะทะเนื้อฟิล์ม Kodak Plus-X Pan แล้วทำปฏิกิริยาเป็นภาพถ่ายประวัติศาสตร์!

Leica M2
     Korda เก็บภาพเชในมุมและองศาที่ทั้งโลกคุ้นเคยมาจนทุกวันนี้ไว้ได้เพียง 2 ภาพ
ก่อนที่เชจะหายไปจากสายตา กินพื้นที่เพียง 2 เฟรมของฟิล์มม้วนนั้น
     ภาพแรกคือภาพเชที่ทุกคนรู้จัก ส่วนภาพที่สองแม้จะมุมเดียวกัน
แต่ดันมีศีรษะใครบางคนด้านหลังโผล่เข้ามาเหนือบ่าของเช
     Korda ตระหนักได้ทันทีและก่อนใครในโลกว่านี่เป็นภาพถ่ายบุคคลแบบ Portrait
ที่ทรงพลังยิ่ง!

Che Guevara
     แม้บรรณาธิการแห่ง Revolucion ที่ Korda ทำงานไม่ได้นำภาพเชไปใช้
แต่ Korda เชื่อว่านี่คือภาพที่อัดแน่นด้วยความรู้สึกและเปี่ยมไปด้วยพลัง (กรุณา
อย่าทำเสียงแบบ อ. เฉลิมชัย) เขาจึงทำภาพถ่ายเชในแบบที่ Crop เอาส่วนอื่นๆ
ด้านข้างออกและเก็บไว้ รวมทั้ง Copy ให้เป็นของขวัญแก่สหายสนิทในบางโอกาส
     7 ปีต่อมา (ปี 1967) Giangiacomo Feltrinelli (ขอโทษที่ต้องเขียนเป็น
ภาษาอังกฤษเพราะเรียกชื่อแกไม่ถูกจริงๆ) เศรษฐีชาวอิตาเลียนที่เป็นเจ้าของ
สำนักพิมพ์กำลังมองหาภาพเชเพื่อประกอบ “บันทึกของเชในโบลิเวีย” ที่ดิ้นรน
จนได้สิทธิ์และกำลังจะได้รับการตีพิมพ์
     เมื่อสอบถามแหล่งภาพถ่ายของเชจากเจ้าหน้าที่คิวบา ทุกคนชี้ทาง
ให้เขาเดินไปหา Korda
     Giangiacomo Feltrinelli จึงไปพบ Korda พร้อมหนังสือจากรัฐบาลคิวบา
ที่ขอความร่วมมือในการหาภาพ Portrait ของเชที่เหมาะสม
     และสำหรับ Korda ไม่มีภาพไหนของเชที่ควรค่าแก่การจดจำของชาวโลก
เท่าภาพที่เขาถ่ายไว้เมื่อ 7 ปีก่อนอีกแล้ว
     Feltrinelli เห็นด้วยและสั่งไว้ 2 ภาพ
     เมื่อมารับภาพในวันต่อมา Korda บอกว่าในฐานะที่ Feltrinelli เป็นสหาย
แห่งการปฏิวัติ เขายินดีมอบภาพให้ฟรีโดยไม่ต้องจ่ายแม้แต่แดงเดียว

Korda with Che Photo
     Feltrinelli กลับไปอิตาลีและพิมพ์โปสเตอร์เผยแพร่ภาพนี้อีกหลายพันแผ่น
เพื่อกระตุ้นให้ผู้คนตระหนักถึงสถานการณ์ที่กำลังล่อแหลมและภัยที่กำลังคุกคามเช
     ปี 1968 หลังจากเชโดนสังหารเมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 1967
หนังสือ “บันทึกของเชในโบลิเวีย” ที่มีภาพถ่ายเชของ Korda ประทับหรา
อยู่บนหน้าปกถูกวางแผงทั่วโลก
     ตอนนี้เองที่ภาพถ่ายของเชเป็นที่รู้จักในวงกว้างอย่างเป็นทางการ
     แม้จากวันนั้น ภาพถ่ายของเชจะถูกผลิตซ้ำนับครั้งไม่ถ้วนบนพื้นผิวทุกชนิด
ที่สามารถทำให้เป็นภาพได้ แต่ Korda เจ้าของภาพถ่ายไม่เคยเรียกร้องค่าลิขสิทธิ์
ในการผลิตเนื่องจากมองว่าภาพนี้เป็นตัวแทนอุดมการณ์แห่งการปฏิวัติของเช
ยิ่งภาพถูกเผยแพร่มากเท่าไหร่ อุดมการณ์ยิ่งถูกเผยแผ่ไกลเท่านั้น
     สิ่งเดียวที่ Korda ไม่ยินยอมให้ภาพถ่ายของเขาเข้าไปข้องแวะคือการใช้
ในการโฆษณาสินค้าหรือบริการที่เขาเชื่อว่าเชไม่ปรารถนาจะยุ่งเกี่ยว
     Korda แสดงความคิดในเรื่องนี้ให้เห็นเป็นรูปธรรมเมื่อปี 2000
     Lowe Lintas เอเจนซี่โฆษณา และ Rex Features ผู้ให้บริการภาพถ่าย
ถูก Korda ฟ้องเรียกค่าเสียหายจากการใช้ภาพถ่ายเชในการโฆษณาเหล้า
วอดก้ายี่ห้อ Smirnoff
     ศาลตัดสินให้ Korda ชนะคดี ได้รับค่าเสียหาย 50,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ
ซึ่งเขานำไปบริจาคให้กับหน่วยงานดูแลสุขภาพของคิวบา
     Korda ประกาศไว้ชัดเจนว่าเขาจะไม่ยอมให้ใครใช้ภาพในการโฆษณา
สินค้าประเภทเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือใช้ภาพไปทำสิ่งใดก็ตามที่จะ
เป็นการทำลายชื่อเสียงและความทรงจำดีๆ ที่คนทั่วโลกมีต่อ เช เกวารา
     หลังจากเกิดที่ Havana, Cuba ในวันที่ 14 กันยายน 1928
Alberto Korda เสียชีวิตในวันที่ 25 พฤษภาคม 2001 ที่ Paris, France
ด้วยโรคหัวใจวายขั้นร้ายแรงขณะกำลังจัดนิทรรศการแสดงผลงาน
ของตัวเองในฝรั่งเศส
     เหลือเพียงภาพถ่ายประวัติศาสตร์ที่ทำให้ทั้งโลกรู้จักและระลึกถึงเขา
Alberto Korda

Korda & Negative
     …
     นี่คือความเป็นมาแบบคร่าวๆ กล่าวกันพอสังเขปเกี่ยวกับภาพถ่ายของ
เช เกวารา ภาพนี้
     ภาพถ่ายที่มีชื่อว่า “Guerrillero Heroico” (หรือ Heroic Guerrilla Fighter
ในภาษาอังกฤษ) ที่แปลว่า “วีรบุรุษนักรบกองโจร”
     ภาพถ่ายที่รวมหลายความรู้สึกของเชไว้ในรูปเดียว ทั้งแข็งกร้าว รวดร้าว
ดุดัน มุ่งมั่น และไม่มีวันยอมประนีประนอมกับความอยุติธรรมทั้งมวล
     ภาพถ่ายที่มีอิทธิพลส่งผลสะเทือนถึงอุดมการณ์ ความคิด และทางเดินชีวิต
ของมวลชนคนหนุ่มสาวที่เร่าร้อนด้วยไฟแห่งการปฏิวัติ
     ภาพถ่ายที่กลายมาเป็นศาสดาและสัญลักษณ์แห่งการต่อสู้เพื่อความเท่าเทียม
เพื่อความชอบธรรม ไม่ว่าการต่อสู้นั้นจะเกิดขึ้นที่ไหนบนโลกใบนี้
     ภาพถ่ายที่อยู่บนธนบัตรใบละ 3 เปโซของประเทศคิวบา
     ภาพถ่ายที่เหล่าศิลปินนำไปปรุงเป็นงานศิลปะหลากรูปแบบตลอดหลาย
ทศวรรษ
     ภาพถ่ายที่  The Maryland Institute College of Art ยกย่องให้เป็น
สัญลักษณ์แห่งศตวรรษที่ 20 และเป็นภาพถ่ายที่มีชื่อเสียงที่สุดในโลก!

FitzpatrickChe

Che in Art

WarholChe

Cuban3Pesos
     ภาพถ่ายที่สอนผมว่า…
     บางครั้งสิ่งที่ยิ่งใหญ่อาจเกิดขึ้นได้โดยใช้เวลาเพียงเสี้ยววินาที
โดยไม่ได้ตั้งใจ ปราศจากการคาดหมาย และไร้การคาดหวัง
     Masterpiece แห่งชีวิตเกิดขึ้นได้ในทุกลมหายใจ
     เราจึงต้องทำทุกอย่างในทุกวินาทีให้ดีและเต็มที่
     เพราะไม่แน่ว่า…
     เมื่อวันหนึ่งมาถึง “กรรม” อาจกลายเป็น “วีรกรรม” ที่ทั้งโลกจดจำ
และผู้คนอาจสรรเสริญสิ่งยิ่งใหญ่ที่เราทำไปจนวันตาย…

9 ตอบกลับที่ Lesson 18

  1. pattararanee พูดว่า:

    ขอบคุณที่ทำให้มี พีชะ (seed) มากขึ้น

    ลึก ซึ้ง ๆ

    ขอคารวะ

  2. rongnamcha พูดว่า:

    งงๆ กับคำว่า “พีชะ (seed)” อ่ะครับ
    ว่างๆ รบกวนแวะมาจิบชาพลางอธิบายให้กระจ่างทีนะครับ แหะๆ

  3. muay พูดว่า:

    ไม่ใช่เเค่ภาพถ่าย…งานเขียนของคุณเองก็ทรงพลังเช่นกันค่ะ…

  4. pattararanee พูดว่า:

    เคยไปลงคอร์สเรียนกับคุณโตมร ศุขปรีชา มา1 วัน

    เลยได้เจ้า พีชะ มาเก็บไว้ค่ะ

    v
    v

    http://pattararanee.wordpress.com/2008/02/11/

    คุณโตมรบอกว่า พีช (พี-ชะ) หรือเรียกว่า seed ก็ได้

    การที่เราอ่านหนังสือ ดูหนัง ฟังเพลง และอื่นๆ อีกมากมาย เป็นการรับพีชเข้าไปเก็บไว้ในตัวเรา

    การที่เราอ่านอะไร มองเห็นสิ่งใด รับรู้สิ่งใด จากการสัมผัสด้วยประสาทสัมผัสทั้งหมด (ภาษาทางการศึกษาน่าจะเรียกว่า การเรียนรู้) อาจไม่ได้สัมผัสพร้อมกัน แต่่มันหมายถึง สิ่งที่เรารับเข้ามาเก็บไว้ มันจึงเป็น ดั่งฐานข้อมูลที่เราจะเรียกออกมาเมื่อไหร่ก็ได้

    ^
    ^
    เช่นนั้นแล

  5. rongnamcha พูดว่า:

    อืมๆ อย่างนี้นี่เอง ขอบคุณครับ
    นี่ก็แสดงว่าผมได้ พีชะ มาอีกหนึ่งแล้วสิ

    ขอบคุณคุณ muay มากครับ
    ที่เป็นกำลังใจให้

  6. ช่วย กูว่าแล้ว! ญาติห่างๆ เช เกวารา พูดว่า:

    อยากจะบอกว่า
    1.งานเขียนของคุณ ไม่ถ่อย นอกจากคุณจะ แสร้ง!
    2.งานเขียนคุณไม่ไร้สาระเพราะมีมูล
    3.ขอบคุณสำหรับข้อมูลหลังภาพที่ยิ่งใหญ่นี้
    4.อยากให้เด็กรุ่นหลังได้อ่านบทนี้ของคุณ

  7. pattararanee พูดว่า:

    สงสัยท่านจะงานยุ่ง

    ^^

  8. rongnamcha พูดว่า:

    บทเรียนใหม่คลอดแล้วครับผม
    กำลังจดๆ จ้องๆ หาเวลามาอัพอยู่
    รอสักครู่นะครับ แหะ แหะ
    แวะมาดูบ่อยๆ ละกันครับ

  9. kumbha-monday พูดว่า:

    อ่านแล้วต้องไปเสิชหาชื่อของเชต่อ เพราะอยากรุ
    อืมมม จะว่าไป เช หน้าคล้ายๆ พระเอกในนิยายเรื่องฟ้าจรดทราย
    ของคุณโสภาค สุวรรณ เลยนะคะ คือ ในนิยายเค้าบรรยายหน้าแบบนี้เลย : )

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: